Phân tích bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng

Thục đạo chi nan. nan ư thướng thanh thiên

(Đường xứ Thục khó đi, khó hơn lên tận trời xanh)

Đó là tất cả những gian khổ, nguy hiểm do thiên nhiên đem đến mà người chiến sĩ

Tây Tiến phải chịu đựng:

Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ, bỏ quên đời

Quang Dũng nói cái sự thật trên con đường Tây Tiến. Bao người chiến sĩ đã nằm lại trên con đường hành quân, có một điều lạ làm tỏa sáng cả ý thức là người lính Tây Tiến đến lúc gục xuống vẫn cố gắng trong tư thế người lính.

Chết rồi nhưng súng mũ vẫn còn đó, hành trang của người chiến sĩ vẫn còn trong tư thế tiếp tục cuộc hành trình. Bao cảnh gian khổ khó khăn, khắc nghiệt dữ dội của con đường hành quân, của thiên nhiên xứ lạ đã thử thách người chiến sĩ Tây Tiến một cách ghê sớm. Có những người lính đã vượt qua được, và cũng không ít những con người phải nằm lại phía sau. Người lính dãi dầu qua nắng, đi từ khó khăn này đến gian khổ khác, chịu hết thử thách đau khổ khác mà dường như vẫn chẳng nề hà. Chỉ một khi kiệt sức phải gục xuống thì cũng cố gắng gục xuống trong tư thế của người chiến sĩ.

Cho dù Quang Dũng có nói thật về một vùng rừng núi che lấp con người thì chính những phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ đã đưa họ bay lên vượt lên trên cái gian khổ và thiếu thốn. Quang Dũng là một người trong cuộc, từng là chiến sĩ Tây Tiến chính vì vậy mà nhà thơ viết về cuộc sống gian khổ của người chiến sĩ Tây Tiến một cách hết sức cảm động. Cái khắc nghiệt, gian khổ và dữ dội của một miền biên ải, những gian truân mà người chiến sĩ Tây Tiến phải chịu đựng là những ấn tượng không thể nào quên. Quang Dũng nói về người lính Tây Tiến không như những nhà thơ khác; ông nói thật về sự gian khổ, hy sinh của người lính một thời. Thế nhưng, hình ảnh anh bộ đội Tây Tiến không vì thế mà trở nên ủy mị, ngược lại càng thêm cao đẹp hơn. Miêu tả người chiến sĩ với cái bi, nhưng là “bi tráng". Nói cái gian khổ để đề cao thời đại cũng là một cách “vẽ mây nảy trăng" trong hội họa vậy. Bởi chiến thắng có giá trị gì khi chiến thắng dễ dàng, không có hy sinh? Và hình ảnh người lính sẽ không thật cao đẹp nếu họ không trải qua những thử thách gian truân của cuộc sống chiến đấu khắc nghiệt:

Lao xao sóng vỗ ngọn tùng

Gian nan là vợ anh hùng phải vay

Đó là một lời đúc kết kinh nghiệm về giá trị của chiến thắng, giá trị của phẩm chất con người. Giữa bao cái gian khổ, khắc nghiệt đã thành ấn tượng thì niềm vui, dù ít ỏi lại càng đáng nhớ hơn:

Nhớ ơi Tây Tiến cơm lên khói

….

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

Dường như để tả trạng thái tâm hồn chúng ta về thế cân bằng sau khi chùng xuống trước cuộc sống chiến đấu của người chiến sĩ Tây Tiến, Quang Dũng hồi tưởng lại nhiều hình ảnh vui, ấm áp. Khói bếp, mùi thơm cơm nếp gợi ta cái ấm cúng của cuộc sống thanh bình, hạnh phúc, sức sưởi ấm của nó đủ làm tâm hồn ta đầm ấm lại sau những phút giây chứng kiến những gian khổ của người lính. Hội đuốc hoa là hình ảnh có sức khơi gợi, gợi cho ta cái cảm giác tươi vui như được chứng kiến những lẽ hội đông vui. Hai tiếng “kìa em" vừa ngỡ ngàng, vừa sung sướng được diễn tả tâm hồn của người chiến sĩ Tây Tiến. Trong cả đoạn thư dìu dặt âm thanh, tiếng nhạc, tiếng kèn, phảng phất vui tươi của cuộc sống yên bình như chẳng biết đến chiến tranh. Hình ảnh “nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ" là hình ảnh đẹp, thơ mộng diễn tả tâm hồn phong phú của người lính Tây Tiến. Họ tổ chức hội vui, sau bao thử thách khắc nghiệt của núi rừng dữ dội. Và mặc dù biết rằng sẽ còn tiếp tục chịu đựng những gian truân, hy sinh, người lính Tây Tiến vẫn múa hát, đùa vui, vẫn lạc quan yêu đời. Có thể chỉ ngày hôm sau một người nào đó trong số họ phải nằm lại nơi rừng núi u tịch, nhưng hôm nay tâm hồn họ vẫn mộng mơ đến những hình ảnh đẹp của thi và họa, “xây hồn thơ". Và như vậy, họ sẵn sàng đón nhận mọi thử thách tiếp theo, coi đó như một việc bình thường mà đời lính phải chấp nhận, không lên gân, không khiên cưỡng, mọi gian khổ hy sinh đối với người lính là chuyện bình thường và tất yếu, vì vậy mà họ vẫn lạc quan, vẫn yêu đời, vẫn sống với tâm hồn trẻ trung, tươi mát. Cũng chính vì vậy mà người lính Tây Tiến có thể cảm nhận một dáng thuyền độc mộc, hoặc một bông hoa trên dòng nước kia. Những hình ảnh rất bình thường ấy, ngờ rằng sau bao sự thử thách về tinh thần, người lính sẽ quên đi. Nhưng không, họ vẫn nhớ. Những hình ảnh ấy in sâu vào tâm hồn người lính Tây Tiến, là nguồn động viên thúc giục họ chiến đấu, dù tiếp tục đón nhận những thử thách mới:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá, dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

“Đoàn binh không mọc tóc” có cách nào lại khơi dậy nhiều cảm xúc đến thế! Như vậy thì hình ảnh của anh bộ đội Tây Tiến có trở nên quái đản không? Không đâu! Đó chính là hình ảnh oai hùng của anh vệ quốc nổi tiếng một thời vì sốt rét nên rụng tóc. Vả lại, cái cách nói "đoàn quân không mọc tóc” ấy phần cũng dựng lên hình ảnh người chiến sĩ với dáng dấp thật hùng dũng và hiên ngang. Quân không mọc tóc, quân lại "xanh màu lá" màu xanh ấy có thể do cành lá ngụy trang, nhưng chủ yếu là do sốt rét rừng. Những cơn sốt rét ghê gớm đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc cho người chiến sĩ. Ta cảm động trước hình ảnh người chiến sĩ Tây Tiến, và chợt nhớ đến hình ảnh trong một số bài thơ đương thời: Khuôn mặt đã lên màu bệnh tật,

Đâu còn tươi nữa những ngày qua

(Tố Hữu)

Người lính Tây Tiến cũng chịu đựng cơn bệnh sốt rét ghê gớm ấy. Thế nhưng nó không nhụt đi ý chí của người chiến sĩ mà ngược lại họ càng chiến đấu dũng cảm hơn, kiên cường hơn. “Quân xanh màu lá" những vẫn “dữ oai hùm". Cái khí phách hào hùng của người chiến sĩ Tây Tiến được ghi lại bằng một sự so sánh thật cân bằng. Nếu ở khổ thơ trên, người lính chịu đựng sự đe dọa của cọp dữ thì họ cũng chiến đấu với một tinh thần dũng cảm của một loại chúa sơn lâm như thế. Câu thơ sau nâng đỡ câu thơ trước cùng vút bay lên như ánh hào quang của người chiến sĩ bằng một sự so sánh như thế, Quang Dũng đã thật sự hiểu người lính và hòa đồng với họ. Chiến đấu dũng mãnh như thế, nhưng người lính Tây Tiến vẫn có một đời sống tâm hồn hết sức tin

<<12

Đánh dấu bài viết để đọc cho lần sau truy cập?

Cảm nhận về bài viết